Natuur

Natuurbeelden

Naarmate ik me meer bezighoud met natuur en natuurontwikkeling bekruipt me steeds vaker de vraag: wat is natuur eigenlijk en hoe moeten wij ermee omgaan? Dat is nog niet zo eenvoudig te beantwoorden. In dit blog doe ik een poging.Wikipedia beschrijft natuur als:

De natuur is de inhoud en werking van het heelal zoals door de mens waargenomen, ervaren en/of gewaardeerd. Hiertoe behoren de niet-levende en de levende natuur. De natuur wordt met name bestudeerd door de natuurwetenschappen.

Natuur is dus wat niet door de mens is gemaakt.  Dit in tegenstelling tot cultuur, dat juist wel door mensen is geschapen.

Ik wil me hier beperken tot de levende natuur en dus meer het gebied van de biologie dan dat van de natuurkunde.

Natuurbeelden

Net als in de politiek zijn er dus meerdere visies op hoe wij ons tot de natuur kunnen verhouden, ook wel natuurbeelden genoemd. Als eerste is er het wildernisnatuurbeeld. Mensen of organisaties met dit natuurbeeld houden van natuur die niet aangepast is, of niet aangepast oogt, door menselijk handelen. Hoe wilder hoe beter.

Daarnaast bestaat er het  functionele natuurbeeld. Volgens dit natuurbeeld mag de natuur een functie hebben. De natuur is er dus niet alleen voor de flora en fauna die er leven maar ook ten behoeve van de mens, bijvoorbeeld voor productie (productiebos).

Als derde natuurvisie geldt de klassieke natuurbeschermingsvisie ook wel Arcadisch natuurbeeld. Mensen of organisaties met een Arcadisch natuurbeeld gaan vooral uit van het belang van een harmonische relatie tussen mens en natuur en benadrukken de schoonheid van de natuur die daaruit voortkomt. Kleinschalige cultuurlandschappen zijn hiervan een voorbeeld.

In zijn proefschrift over natuurbeelden benoemt Arjen Buijs nog een vierde natuurbeeld: het brede natuurbeeld. In deze visie wordt de intrinsieke natuurwaarde op een meer individualistische manier geïnterpreteerd. Individuele dieren en planten hebben intrinsieke waarde en moeten daarom beschermd worden (biocentrisme). Natuur is overal (ook in je tuin) en de mens staat daar middenin.

Wat Buijs ook signaleert is dat natuurprofessionals (zoals Staatsbosbeheer) meer wetenschappelijk en afstandelijk naar natuur kijken, terwijl burgers meer vanuit beleving redeneren. Dit geeft potentieel conflicten (denk maar weer aan de Oostvaardersplasdiscussie of die over de wolf).

Stads

Ik merk dat ik al snel met een wetenschappelijk nieuwsgierige blik naar de natuur kijk:  hoe werken de processen, welke soorten kan ik herkennen, dat soort vragen. Menselijke interventie in natuur zie ik al snel als ongewenst en onnatuurlijk. Rand- en beginvoorwaarden stellen ok, maar daarna is het voor mij hands-off. En onderhoud doe ik liever met de zeis en de handzaag  dan met de bosmaaier en de kettingzaag. Daarmee zit ik denk ik erg op de lijn van het wildernisnatuurbeeld met een tikje nostalgisch Arcadisch.

Zoals ik merk in de plattelandsomgeving waar ik nu woon (Groningen), delen mijn medebeheerders van het gebiedje de Kuzemerkooi  dit beeld niet allemaal. Ze zijn veel in de weer met machines (bosmaaier, klepelmaaier, kettingzaag). Er is ook veel aandacht voor recreatie (speeltoestellen). De natuur wordt (in mijn ogen) behoorlijk kort gehouden en het geproduceerde gras en hout wordt veelal door boeren en particulieren gebruikt. Zij beschouwen de natuur dus denk ik meer functioneel. Mijn wildernisbeeld zien zij misschien wel als te stads en onpraktisch.

Gedifferentieerd ontwerpen

Het is dus zaak om de meer dorpse natuurvisie (functioneel, natuur als decor en productiemiddel) te verenigen met een meer stadse visie (wildernis, natuur heeft waarde an sich en moet zo veel mogelijk ongemoeid worden gelaten).

De manier om dat te doen is door gedifferentieerd te ontwerpen: bepaalde delen van het gebied zijn primair ten behoeve van recreatie, andere voor productie en weer andere worden meer wild gelaten. De laatste deelgebieden zijn  minder toegankelijk, maar herbergen wel de wat schuwere en kwetsbare soorten. Op die manier is er voor elk wat wils en komen alle burgers aan hun trekken, of ze nu stads zijn of dorps.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *